Szlak Zbójników Karpackich


Projekt Szlak Zbójników Karpackich

Szlak Zbójników Karpackich to projekt związany z dziedzictwem kulturowym i duchowym Karpat (sztuką i rękodziełem, rzemiosłem, ginącymi zawodami, produktami regionalnymi i kuchnią regionalną). Bazuje na historii i etnografii regionu karpackiego.

Główne cele projektu

  • Połączenie wszystkich inicjatyw kulturalnych i turystycznych w Karpatach, których tematem jest legenda i romantyczny mit karpackiego zbójnictwa. Postać zbójnika karpackiego ma połączyć kilka krajów, w których zbójnicy grasowali przez kilka stuleci.
  • Udokumentowanie i dokładne zbadanie miejsc związanych ze zbójnikami w regionie karpackim.
  • Wzmocnienie poczucia tożsamości regionalnej wśród mieszkańców Karpat oraz połączenie wszystkich inicjatyw kulturalnych i turystycznych, których tematem jest legenda i romantyczny mit karpackiego zbójnictwa.

Dlaczego zbójnik?

W pierwszych dziesięcioleciach XX wieku zbójnik stał się znakiem towarowym góralszczyzny. Był ideą, można było obsadzać go w różnych rolach: turystycznej atrakcji zabawiającej przyjezdnych, lokalnego góralskiego bohatera pilnującego, aby nie zaginęła gwara i obyczaj przodków, chłopskiego radykała wałczącego o równość i wolność, wreszcie patrioty łączącego swą góralskość ze świadomie przeżywaną polskością. Zbójnika można sprzedać w każdej formie. Jest to postać nośna, medialna, to niewyczerpane źródło inspiracji, na którym może zarobić całe obecne karpackie plemię. Prawdziwym skarbem zbójnika nie były zrabowane węgierskim kupcom srebrne krajcary, ale wolność i poczucie niezależności. Zbójnictwo ludowe to bardzo chwytliwy medialnie wyróżnik Polski, jak i całych Karpat, na tle innych krajów i regionów, który powinien być wykorzystany w promocji Polski na arenie międzynarodowej przez Polską Organizację Turystyki oraz narodowe organizacje turystyczne krajów, przez które Szlak Zbójników Karpackich przechodzi. W trakcie wytyczania Zbójnickiego Szlaku zauważono, że ludzie uwielbiają identyfikować się z bohaterem książkowym czy filmowym, który ma odwagę przeciwstawić się niesprawiedliwemu systemowi, jest ścigany, ale umiejętnie wymyka się obławie. Dlatego temat zbójnictwa jest wciąż pociągający. Takim pozytywnym bohaterem jest m.in. Janosik, który stał się synonimem odwagi, sprytu oraz inteligencji. Janosik był buntownikiem przestrzegającym zbójnickich reguł, temperamentnym indywidualistą, łamiącym konwenanse. Janosikiem targały różne namiętności. Nad życiem zbójnika częstokroć unosiła się śmieć. To wzbudza w ludzi dziwną ekscytację i poruszenie. Te wszystkie cechy zbójnickiego charakteru powodują, że temat zbójnictwa jest bardzo żywym, dynamicznym, intrygującym i nieodgadnionym tematem. Zjawisko zbójnictwa, choć już znacznie odległe w czasie, nadal fascynuje historyków, folklorystów, etnografów, literaturoznawców i językoznawców, zachęca do badań. Wciąż też pojawiają się nieznane dotąd źródła informacji, mogące rzucić nowe światło na to zagadnienie. Jest to temat bardzo wdzięczny i medialny.

Szlak Zbójników Karpackich

Szlak Zbójników Karpackich to szlak międzynarodowy (szlak będzie miał charakter międzynarodowy poprzez połączenie i opisanie wspólnych dla karpackich regionów atrakcji), transgraniczny, transkarpacki szlak dziedzictwa historyczno-kulturowego Karpat, tematyczny, pieszo-samochodowy (dopuszcza się rozbudowanie szlaku o pętle rowerowe i konne) szlak turystyczny obejmujący obiekty antropogeniczne oraz przyrodnicze posiadające związek z tradycją zbójnicką, opryszkowską i hajdamacką sześciu krajów (Polska, Słowacja, Czechy, Ukraina, Rumunia, Węgry). Szlak można rozszerzyć o następujące kraje: Mołdawię, Chorwację, Czarnogórę, Bułgarię i Grecję. Prace nad budową i oznakowaniem szlaku zostaną podzielone na kilka etapów. Podstawową trasą będzie trasa samochodowa. Uzupełniające byłyby trasy piesze, rowerowe i konne podzielone na kilkadziesiąt zbójeckich pętli, wybranych jako stosunkowo najbardziej dostępne dla przeciętnego, niewyczynowego piechura czy rowerzysty. Od głównego szlaku będą poprowadzone odcinki łącznikowe do atrakcji kulturowych i przyrodniczych znajdujących się w pobliżu. Szlak Zbójników Karpackich jest na razie wirtualnym szlakiem turystyczno-kulturowym. Posiada stałą ofertę turystyczną jako trasa o oddzielnym temacie, posiada własne logo. Zawiera szczegółowy opis i przebieg szlaku oraz ofertę wycieczek i zbójnickich imprez integracyjnych. Na Szlaku Zbójników Karpackich znajdują się m. in.:
  • miejsca ukrycia zbójnickich skarbów, (góry, dudławe buki, głazowiska, kapliczki,
    kościółki),
  • miejsca gdzie zbójnicy byli więzieni (zamki, kasztele, lochy),
  • zbójnickie twierdze,
  • miejsca, gdzie zbójnicy ukrywali się przed harnikami (jaskinie, wzniesienia, połoniny, szczeliny skalne),
  • miejsca zbójnickich straceń kaźni zbójeckich (zamki, wzgórza, lochy, kazamaty, cmentarze),
  • miejscowości, w których najsłynniejsi harnasie się urodzili i wychowali,
  • miejsca sakralnych fundacji zbójnickich (drewniane lub kamienne kapliczki, kościółki).
Tekst opracował: Leszek Młodzianowski, Fundacja Zbójnicki Szlak
Materiały graficzne: Fundacja Zbójnicki Szlak

WWW: http://szlakimalopolski.mik.krakow.pl/?szlaki=wejdz-na-szlak-szlak-zbojnikow-karpackich