Szlaki krakowskich muzeów szlak kultury żydowskiej


Krakowski Kazimierz dzielnica do II wojny światowej zamieszkiwana głównie przez Żydów do dziś jest kojarzony z żydowską kulturą i historią.

W Krakowie, oprócz miejsc pamięci i zabytków żydowskich cmentarzy, kamienic i synagog, istnieją także muzea z wystawami poświęconymi pamięci o narodzie żydowskim. Eksponaty przedstawiają losy krakowskich Żydów, ale także ich sztukę oraz kulturę materialną.

Można wybrać się na spacer kolejno po wszystkich miejscach uwzględnionych w programie szlaku, ponieważ skupia się on głównie wokół Podgórza, Kazimierza oraz Rynku Głównego. Równie dobrze jednak można podzielić szlak na kilka dni zwłaszcza że w niektórych miejscach często chce się spędzić więcej czasu. Każdy z tych obiektów będzie interesujący szczególnie dla osób pasjonujących się historią, antropologią czy obrzędowością religijną. 

Trzy oddziały Muzeum Historycznego Miasta Krakowa uwzględnione w planie tego szlaku ulokowane są blisko siebie. Apteka pod Orłem znajduje się na placu Bohaterów Getta, Fabryka Emalia Oskara Schindlera na ulicy Lipowej, a Stara Synagoga przy ulicy Szerokiej.

W muzeum Apteka pod Orłem czynna jest wystawa stała Apteka w getcie krakowskim. To historyczne miejsce jest poświęcone w głównej mierze dawnemu właścicielowi apteki Tadeuszowi Pankiewiczowi który, pracując na terenie getta, pomagał Żydom, często wiele ryzykując. Wystawa została poświęcona również zagładzie Żydów w Krakowie w latach 1939-1945. Prezentuje eksponaty muzealne, archiwalne dokumenty, ciekawe fotografie i filmy. Jest to nie tylko obiekt wartościowy pod względem historycznym, ale przede wszystkim miejsce sprzyjające zadumie nad losem tysięcy niewinnie zgładzonych żydowskich obywateli Krakowa. 

W Fabryce Emalia Oskara Schindlera można obejrzeć wystawę stałą Kraków czas okupacji 1939 1945, a także związane z tą tematyką wystawy czasowe. Muzeum znajduje się w budynku administracyjnym dawnej fabryki. Nowoczesna, multimedialna ekspozycja opowiada o losach krakowskich Żydów i więźniów obozu koncentracyjnego w Płaszowie, o działalności Polskiego Państwa Podziemnego na terenie miasta, a także o Niemcach i terrorze niemieckiego okupanta wobec mieszkańców Krakowa. Wszystkie eksponaty zostały zaprezentowane w taki sposób, by ukazać chronologicznie ułożoną wizję dziejów miasta. Całej wystawie i temu oddziałowi Muzeum Historycznego przyświeca motto Fabryka pamięci. Bardzo dobitnie można sobie zdać sprawę z trafności tego sformułowania, zabierając ze sobą na pamiątkę specyficzny dokument czasu. Każdy zwiedzający muzeum może tu odbić na stemplownicy specjalną pieczęć w pięciu punktach z tzw. maszynami pamięci wskazującymi na kluczowe momenty historii.

Stara Synagoga to najstarszy zachowany do tej pory zabytek żydowskiej architektury sakralnej w Polsce. Jej zbiory zawierają cenną kolekcję judaików, przedmioty związane ze świętami i obrzędami dorocznymi, życiem prywatnym i rodzinnym. 

Bogaty zbiór judaików znajduje się także w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego i jest uzupełnieniem Galerii Rzemiosła Artystycznego. Kolekcję tę uważa się za najciekawszy zbiór przedmiotów związanych z kulturą żydowską w Polsce. Jednym z unikatów jest drewniana, bogato rzeźbiona i polichromowana szafa ołtarzowa aron ha-kodesz służąca do przechowywania zwojów Tory

Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach prezentowane są z kolei dzieła artystyczne o tematyce związanej z żydowską kulturą i tradycją. Można tam obejrzeć obrazy takie jak: Machabeusze Wojciecha Kornelego Stattlera, Żydzi Piotra Michałowskiego, Ahaswer Maurycego Gottlieba, Szkoła talmudystów Samuela Hirszenberga czy Święto Trąbek Aleksandra Gierymskiego. 

Muzeum Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego to jeden z nielicznych tego typu obiektów na świecie. Stała ekspozycja ze zbiorami obrazującymi historię aptekarstwa od średniowiecza aż do czasów współczesnych zajmuje aż pięć poziomów budynku muzeum przy ulicy Floriańskiej. Ponadto w muzeum zostało odtworzone wnętrze XVIII-wiecznej apteki oraz inne pomieszczenia na przykład dawne laboratorium apteczne, piwnica z winami leczniczymi. Muzeum posiada też bibliotekę z dawnymi zielnikami, farmakopeami, antidotariami i innymi drukami oraz pamiątkami związanymi z historią aptekarstwa, aptekarzami i farmaceutami. 

Muzeum Etnograficzne przy placu Wolnica związane jest z tradycjami żydowskimi dzięki swoim siedzibom byłemu ratuszowi miasta Kazimierza i kamienicy Esterka (według legendy mieszkała w niej niegdyś miłośnica króla Kazimierza Wielkiego, Żydówka Esterka). Na wschodniej ścianie ratusza można odnaleźć płaskorzeźbę upamiętniającą przyjęcie Żydów do Polski w średniowieczu. Wykonana ona została w 1907 roku przez rzeźbiarza i malarza Henryka (Herszela) Hochmana. Warto także obejrzeć wystawę stałą muzeum prezentującą kulturę polskiej wsi, w której często ważną rolę odgrywała ludność żydowska.

Cel Żydowskiego Muzeum Galicja to upamiętnianie ofiar Holocaustu, ale także ogólnie pojmowanej kultury żydowskiej. Na przestrzeni prawie 1000 m2 dawnej fabryki mebli znajdują się cztery sale wystawiennicze, kawiarnia, księgarnia, sala edukacyjna z Centrum Zasobów Multimedialnych. 

Stała wystawa muzeum wystawa fotografii: Traces of Memory / Śladami Pamięci dokumentuje istniejące do dziś pozostałości żydowskiego życia i kultury. Muzeum prowadzi liczne działania w ramach przygotowywania ciekawych wystaw czasowych oraz prowadzenia Działu Edukacji i Badań, Centrum Zasobów Multimedialnych, inicjatyw wydawniczych i akcji dla zwiedzających (np. nauka języka jidysz i hebrajskiego, kursy tańca żydowskiego, projekcje filmów), dlatego warto śledzić jego aktualne projekty. Szlak kultury żydowskiej obejmuje obiekty różnorodne niektóre skupione są wokół religii, inne przedstawiają historię, życie codzienne. Warto w związku z tym odwiedzić każde z tych miejsc, aby uzyskać możliwie pełny obraz bogatej kultury i losów tej społeczności. 

Kazimierz to dzielnica Krakowa szczególnie ciesząca się zainteresowaniem turystów tym ciekawsze i cenniejsze będzie poznanie jego historii, tradycji i biografii jego mieszkańców, skontrastowanie jego dzisiejszego stanu z przeszłością.
Tekst: Marta Kubas

WWW: http://szlakimalopolski.mik.krakow.pl/?szlaki=szlaki-krakowskich-muzeow-szlak-kultury-zydowskiej