Szlakiem krościeńskich kapliczek wotywnych*. SpacerowM!K


Odwiedź krościeńskie kapliczki świadectwa dramatycznej przeszłości miasteczka. Poznaj krościeńskich orędowników, którzy w obliczu chorób, powodzi i pożarów byli często jedyną nadzieją lokalnej społeczności. Zwróć uwagę na usytuowanie kaplic: obszar wsi, miasteczka od wieków stanowił dobrą przestrzeń. Świat zewnętrzny był sferą nieobliczalną. Z niej przenikało zło, grzech i morowe powietrze. Dawne trakty wiązano z obecnością sił magicznych. By zatrzymać złe moce budowano krzyż, figurę czy właśnie kaplicę. Spacer rozpocznij przy kościele pw. Wszystkich Świętych. Tu znajduje się pierwsze wyobrażenie św. Rocha w rejonie Pienin. Według legend św. Roch pochodził z Montpellier (płd. Francja). Po śmierci rodziców rozdał majątek i wiódł żywot pielgrzyma. W jednym z włoskich miasteczek podczas epidemii dżumy opiekował się zarażonymi. Zasłynął z daru uzdrawiania. Legenda głosi, że w czasie powrotu do Francji zaraził się dżumą. Skrył się w lesie. Wytropił go pies, który potem przynosił mu chleb aż do wyleczenia. Gdy powrócił do rodzinnego miasta, uznano go za szpiega i wtrącono do więzienia, gdzie zmarł w 1327 roku. W jego celi miał się ponoć pojawić napis: Ci, których dotknie zaraza, a będą wzywać na pomoc św. Rocha, zostaną uleczeni**. Św. Roch szybko stał się patronem chroniącym przed zarazami. Epidemia dżumy trafiła do Europy z Azji. Czarna śmierć powodowała wysoką gorączkę, ból głowy, majaczenia. Wyludniła wsie i miasta. W szczególnym nasileniu powróciła w XVII i XVIII wieku. Obecnie mało czytelny fresk Jakuba Koraba na południowej ścianie kościoła przedstawia św. Rocha w klasycznej hagiograficznej pozie: w płaszczu, z kijem w ręku i psem u stóp. Z kościoła udaj się na ulicą Zdrojową, do kaplicy pw. Przemienienia Pańskiego. Powstała w intencji przemienienia, czyli odwrócenia zarazy dżumy. Usytuowanie kapliczki sugeruje, że miała powstrzymywać zarazę tu, na prawym brzegu Dunajca. Wewnątrz znajduje się obraz św. Krzysztofa patrona mostów, miast położonych nad rzekami, flisaków i przewoźników. Po zetknięciu się z nauką Chrystusa, św. Krzysztof przyjął chrzest. Postanowił wtedy, że osiedli się nad Jordanem i będzie przenosił przez rzekę pielgrzymów idących ze Wschodu do Ziemi Świętej. W trakcie jednej z przepraw, niosąc dziecko, na środku Jordanu opadł z sił. Bliski utopienia usłyszał głos: Jam jest Jezus, twój Zbawiciel. Dźwigając mnie, dźwigasz cały świat. Ulicą Jagiellońską przejdź w kierunku Ptaszkowej Górki do kaplicy św. Rocha, przypominającej o XVIII-wiecznej epidemii dżumy. Na ołtarzu głównym, w części centralnej znajduje się obraz św. Rocha (z 1865 roku). Zwróć uwagę na odsłoniętą prawą nogę z zaznaczonym miejscem guza dymieniczego (kliniczny objaw dżumy). Opatrujący nogę anioł dodaje odwagi i pielęgnuje w chorobie. W skrzydle bocznym, po lewej św. Sebastian z Mediolanu najstarszy chrześcijański orędownik powstrzymujący zarazy. Za wyznawanie wiary chrześcijańskiej przeszyto go strzałami z łuku. Mieszkańcy wsi, nie rozumiejąc przyczyn nagłych epidemii, gwałtowny atak choroby utożsamiali z uderzeniem zdradzieckiej strzały. W prawym skrzydle św. Wawrzyniec odzwierciedla niezłomność, hart ducha i siłę woli. Chronił domostwa przed ogniem. By odstraszyć zło palono niegdyś tzw. wawrzyńcowe hudy (stosy). Moc ognia rozpraszała mrok i niszczyła zło. W krościeńskiej kaplicy występuje zamiast św. Rozalii, tradycyjnej orędowniczki w zarazach. Na zwieńczeniach bramek, po lewej św. Dominik, po prawej św. Franciszek. Ich obecność wiąże się z motywem Gniewu Bożego, którego ikonografia przedstawia postać Chrystusa z trzema strzałami w dłoniach symbolizującymi głód, wojnę i zarazę. Gniew łagodzi Maryja, chroniąca lud połą płaszcza oraz ci dwaj święci. Idea Gniewu Bożego pozostawała w ścisłym związku z epidemiami. Zgodnie z ludowymi wierzeniami, plaga dżumy wynikała z ostatecznego rozczarowania się Boga swoim tworem i niczym biblijny potop miała zgładzić rodzaj ludzki***.
      Wielce kochany w Bogu Rochu święty,
 
      Któryś dla zasług jest do nieba wzięty,
 
      Uproś nam zdrowie u zagniewanego Boga naszego,
 
      Bo, gdy Ty będąc jeszcze tu na ziemi,
 
      Słynąłeś światu cudami wielkimi,
 
      Że sam Bóg z nieba anioła swojego zesłał takiego
 
      Żebyś uleczył ranę w lewej nodze,
 
      Strzałą okrutną przestrzeloną srodze,
 
      I takżeś prędko został uleczony
 
      I pocieszony.
 
      Tak Cię Bóg swoją łaską opatrywał,
 
      Że nawet sam pies Tobie usługiwał.
 
      I chleb przynosił posiłkowi twemu Tobie samemu.
 
      Ponieważ Cię Bóg dał nam za Patrona,
 
      Niechże nas zawsze strzeże Twa obrona;
 
      Od morowego powietrza prosimy
 
    Niech nie zginiemy.****
[Pieśń do św. Rocha] Udaj się w kierunku ulicy św. Kingi, gdzie znajduje się druga kaplica pw. Przemienienia Pańskiego. Wzniesiono ją w intencji odwrócenia epidemii cholery i jej późniejszych nawrotów. Obecnie odbywają się tu nabożeństwa o urodzaj. W kaplicy znajdują się dwa, przeniesione z kościoła, ołtarzyki z obrazami z przełomu XVII i XVIII wieku: św. Jana Nepomucena chroniącego miasteczko przed powodzią, patrona mostów i przepraw. Przedstawiono go z aureolą z pięcioma gwiazdami symbolizującymi cnoty męczeńskie, biretem kanonika, krucyfiksem i gałązką palmową. Drugi obraz to Ekstaza bł. Kingi, ukazanej w habicie klaryski. U stóp patronki Pienin korona i berło (symbole porzucenia życia świeckiego na rzecz życia zakonnego), a wśród obłoków Matka Boska z Dzieciątkiem. Czas spaceru: 120 min. Bibliografia:
  • Biuletyn Informacyjny Warszawskiego Oddziału PTT, nr 13 (2), IV 2007
  • Janicka-Krzywda U., Legendy Pienin, Kraków 1996
  • Koper K., Z dziejów Krościenka nad Dunajcem, Nowy Targ 2006
  • Królikiewicz G., Kruczek Z., Szlakami legend pienińskich. Przewodnik turystyczny, Warszawa-Kraków 1982
  • Krzan B., Klejnot zagubiony w górach, Krościenko n. Dunajcem 1988
  • Uryga J., Święci mało znani. Św. Roch
  • Zakrzewski L., O pienińskich pustelnikach
  • http://www.pieninypn.pl/
* kapliczki wotywne fundowane na specjalną intencję. W Krościenku powstały kapliczki w intencji pokonania dżumy i cholery. W nich odbywały się nabożeństwa z błagalnymi modłami o odwrócenie zarazy.
** Koper K., Z dziejów Krościenka nad Dunajcem, Nowy Targ 2006, s. 67
*** Tamże, s. 80
**** Tamże., s. 71
 

Materiał przygotowany w ramach projektu Pierścień św. Kingi edycja 2008

 

WWW: http://szlakimalopolski.mik.krakow.pl/?szlaki=spacerowmk-szlakiem-kroscienskich-kapliczek-wotywnych-trasa-spacerowa-po-kroscienku-nad-dunajcem