Szlakiem dębińskiej architektury. SpacerowM!K


Zapraszamy na spacer po zabytkach dębińskiej architektury. Pierwszym obiektem na naszej trasie jest jedyny w Polsce zamek łączący w sobie cechy architektury gotyckiej i renesansowej. Budowla powstała przed 1480 rokiem na miejscu wcześniejszych założeń obronnych z XIII i XIV wieku. W ciągu setek lat zmieniał się jej wygląd ceglane elewacje zostały wzbogacone wzorami z czarno palonej cegły (zendrówki), wykuszami* (na okrągłych cokołach baszt) oraz kamiennymi płaskorzeźbami z motywami roślinnymi, geometrycznymi i heraldycznymi. W XVI wieku zamek nabrał cech architektury późnorenesansowej świadczą o tym zachowane do dziś sgraffitowe** dekoracje okien. W przeciągu kolejnych setek lat rozbudowano posiadłość, baszty nakryto spiczastymi hełmami, a mury ozdobiono zębatym zwieńczeniem. Po 1945 roku dokonano zmian w celu przywrócenia budowli pierwotnego wyglądu. Obecnie we wnętrzu zamku mieści się muzeum. Możemy zwiedzić pomieszczenia mieszkalne, reprezentacyjne i gospodarcze (m.in. kuchnię, winnicę, skarbiec). [Zamek można zwiedzać od 15 marca do 30 listopada w godzinach: wt, czw: 10.00-17.00, śr, pt: 9.00-15.00, so: 11.00-15.00, nd: 11.00-15.00 (w lipcu i sierpniu: 11-19)] Według wielu podań, zamek aż po dziś dzień odwiedzają moce nieczyste. Czy potrafisz odnaleźć wyryte na wsporniku jednej z baszt straszne, iście diabelskie lico? Odkryte zostało przed kilku laty, ale nie wiadomo, kto i kiedy je wykonał… Udajemy się w kierunku kościoła. Po lewej stronie widzimy wiejski cmentarz z kaplicą grobową rodu Jastrzębskich (byłych właścicieli zamku). Kamienno-ceglana budowla pochodzi z początku XX wieku i utrzymana jest w stylu neogotyckim. Kaplica ma dwa poziomy: dolny, gdzie znajdują się sarkofagi, oraz górny, w którego oknach osadzone są secesyjne witraże. Szczególną uwagę zwróćmy na: przyścienne filary (przypory), trójkątny szczyt, płytkie wnęki oraz ostrołukowe okno w fasadzie kaplicy. Podobne elementy odnajdziemy w architekturze dębińskiego kościoła, do którego udamy się za chwilę. Zmierzamy na wzgórze, gdzie stoi kościół pw. św. Małgorzaty. Budowla pochodzi z początku XVI wieku, ale nie jest pierwszą świątynią powstałą w Dębnie. Według zachowanych dokumentów, kościół drewniany istniał tutaj już w XIII wieku. Dzisiaj możemy podziwiać gotycką, murowaną, jednonawową świątynię. Stojąc przed obiektem, zwróćmy uwagę na zachodnią wieżę (w jej wnętrzu rozbrzmiewa dzwon odlany w 1777 roku) z drewnianą izbicą***, pokrytą gontowym dachem, oraz na umieszczoną na dachu wieżyczkę na sygnaturkę. W przedsionku możemy odnaleźć jeden z pięciu gotyckich portali schodkowych. Spróbuj odszukać pozostałe. W części nawowej koniecznie trzeba obejrzeć ołtarze boczne, pochodzące z 1900 roku. Prezbiterium nakryte jest gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym. W ołtarzu głównym możemy podziwiać kopię tryptyku św. Trójcy z 1520 roku (oryginał znajduje się w Muzeum Narodowym w Krakowie), a ponad nim witraż przedstawiający św. Małgorzatę. Czas spaceru: 30 min. Bibliografia:
  • Janicka-Krzywda U., Patron, atrybut, symbol, Poznań 1993
  • Kubalska-Sulkiewicz K., Bielska-Łach M., Manteuffel-Szarota A. (red.), Słownik terminologiczny
    sztuk pięknych
    , Warszawa 1996
  • Luchter-Krupińska L., Budowle sakralne Dębna, Tarnów 2004
  • Luchter-Krupińska L., Dębno przewodnik, Tarnów 2006
  • Luchter-Krupińska L., Poczet pań i panów na Dębnie, Tarnów 2005
  • Zaleski W., Święci na każdy dzień, Warszawa 1997
* wykusz wystający ze ściany budowli element w formie dobudówki.
** sgraffito technika malarstwa ściennego, polegająca na nakładaniu kilku warstw kolorowego tynku,
które następnie są częściowo zeskrobywane. W efekcie uzyskuje się wielobarwny wzór.
*** izbica najwyższy poziom wieży drewnianej.

Opis spaceru w formacie PDF
 

Materiał przygotowany w ramach projektu Pierścień św. Kingi edycja 2008

Fot. Julita Kwaśniak, Paweł Pomykalski

WWW: http://szlakimalopolski.mik.krakow.pl/?szlaki=spacerowmk-szlakiem-debinskiej-architektury-trasa-spacerowa-po-debnie