Historia myślenickiego zabawkarstwa

Historia myślenickiego zabawkarstwa

Autor: Bożena Kobiałka, Licencja: ©

Tradycje myślenickiego zabawkarstwa sięgają 20-lecia międzywojennego. W miarę prężnym, choć przez krótki czas, ośrodkiem zabawkarskim była Poręba, potem także Trzemeśnia, Łęki i Osieczany.

Produkcję tę zapoczątkowali trzej bracia Witasowie z Poręby — Jan, Stanisław i Wojciech. Za ich przykładem i wzorem poszli niebawem Antoni Pachacz, Władysław Jaśkowiec z Trzemeśni, Antoni Burkat z Osieczan (autor prezentowanego na portalu wózka z konikami) — najwierniejszy tej dyscyplinie.

A wszystko stało się pod wpływem Żywiecczyzny, silnego jak na owe czasy, ośrodka wyrobu bryczek, taczek, koników, grzechotek i tym podobnych ludowych zabawek wykonywanych z drewna.

Pierwsze zabawki z Poręby były pod względem technicznym dość nieporadne. Asortyment poszerzył się m.in. dzięki handlarzom-pośrednikom, którzy przynieśli tu przed 1939 rokiem wzory zabawek wyrabianych np. w Jaworowie (ówczesne tereny ZSRR). Przeważały na ogół bryczki, wózki z zaprzężonymi purpurowymi konikami, wycięte z rozmachem i humorem motyle i ptaszki kłapiące skrzydłami, kołyski oraz taczki malowane jaskrawo, barwnie, dekorowane odręcznym lub cyrklowym rytem. Z nowszych wzorów należy wymienić koguty z tułowiem w formie skrzynki, pojedyncze koniki, kujących kowali, grzechotki, karuzele i wszelkiego rodzaju automobile, aeroplany.

Początkowo bryczki, wózki, taczki i kołyski montowano z części struganych ręcznie i dekorowano rytem odręcznym i cyrklowym na podkolorowanym tle. Po II wojnie światowej ryzowanie zarzucono na rzecz malowania wykonywanego farbami anilinowymi za pomocą brzozowego patyka rozklepanego na jednym końcu. Cepelia usiłowała zaszczepić  w zdobnictwie zabawek technikę wypalania wzoru za pomocą rozpalonego rylca, stosowaną w Porębie do zdobienia solniczek. Próby te jednak nie dały trwalszego rezultatu.

Z towarem na plecach chodzili zabawkarze na sprzedaż w dni targowe do Myślenic, Wieliczki, Mszany Dolnej, Skrzydlnej, Dobczyc i na odpusty do Kalwarii. Niektórzy odstawiali swoje wyroby do sklepów w Krakowie.

W zbiorach myślenickiego muzeum znajduje się kolekcja 58 drewnianych zabawek, w tym grupka zwierzątek wystruganych przez Ignacego Majerka ze Skomielnej Czarnej.

Osobną grupę (26 sztuk) w zbiorach muzeum stanowią zabawki gliniane: cukierniczki, fajka, dzbanuszek, skarbonki, solniczki, konewka, koszyczki w eliptycznym kształcie, foremki do ciast, komplety maleńkich filiżanek malowanych w wielobarwne wzory. Wszystkie te zabawki zostały wykonane przez znanego garncarza Józefa Gacka ze Skomielnej Białej i nawiązują w zdobnictwie do wyrobów rabczańskich.

Źródło: Wirtualne Muzea Małopolski, www.muzea.malopolska.pl
Opracowanie: Bożena Kobiałka (Muzeum Regionalne „Dom Grecki” w Myślenicach), © wszystkie prawa zastrzeżone
Fot. Zabawka wózek z konikami, prawa do obiektu: Muzeum Regionalne „Dom Grecki” w Myślenicach, prawa do wizerunku: domena publiczna. Digitalizacja: RPD MIK, projekt Wirtualne Muzea Małopolski.